దశావతారాలు – అమృతం కోసం మందర పర్వతాన్ని మోసిన కూర్మావతారం

Dashavataras – The Kurma Avatar (Tortoise Incarnation) that bore Mount Mandara to obtain the nectar of immortality (Amrita).

శ్రీమహావిష్ణువు దశావతారాలలో రెండవది కూర్మావతారం. కూర్మం అంటే తాబేలు. అమృతం కోసం దేవతలు, అసురులు క్షీరసాగరాన్ని మథిస్తున్నప్పుడు మందర పర్వతం సముద్రంలో మునిగిపోకుండా శ్రీమహావిష్ణువు మహాకూర్మ రూపంలో అవతరించి దానికి ఆధారంగా నిలిచాడు.

ఈ సముద్ర మథనంలో హాలాహల విషం, లక్ష్మీదేవి, కామధేనువు, కల్పవృక్షం, అమృత కలశం వంటి అనేక విశేషాలు ఉద్భవించాయని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. దేవతలు తమ శక్తిని కోల్పోవడం నుంచి అమృతాన్ని పొందడం వరకు జరిగిన సంఘటనలతో కూర్మావతార కథ ముడిపడి ఉంది.

దేవతలు తమ శక్తిని కోల్పోవడం

పురాణ కథనం ప్రకారం, ఒకసారి దుర్వాస మహర్షి ఇంద్రుడికి ఒక దివ్యమైన పూలమాలను ప్రసాదించాడు. అయితే ఇంద్రుడు ఆ మాలను తన ఐరావతం అనే ఏనుగు తలపై ఉంచాడు. ఐరావతం ఆ మాలను నేలపై పడవేసి తొక్కింది. దీంతో దుర్వాస మహర్షి ఆగ్రహించి, ఇంద్రుడితోపాటు దేవతలందరూ తమ శక్తిని, వైభవాన్ని కోల్పోవాలని శపించాడు. ఆ శాపం కారణంగా దేవతల శక్తి క్రమంగా తగ్గిపోయింది. ఈ అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకున్న అసురులు దేవతలపై యుద్ధం చేసి వారిని ఓడించారు.

తమ శక్తిని తిరిగి పొందడానికి ఏం చేయాలో తెలియక దేవతలు బ్రహ్మదేవుడిని ఆశ్రయించారు. ఆయన వారిని శ్రీమహావిష్ణువు వద్దకు తీసుకెళ్లాడు. దేవతల పరిస్థితిని తెలుసుకున్న శ్రీమహావిష్ణువు, అమృతాన్ని పొందితే వారు తిరిగి శక్తిని సంపాదించుకోవచ్చని చెప్పాడు. అందుకోసం క్షీరసాగరాన్ని మథించాలని సూచించాడు. అయితే సముద్ర మథనం దేవతలు ఒక్కరే చేయలేని మహాకార్యం. అందువల్ల అసురులతో తాత్కాలికంగా ఒప్పందం చేసుకుని, వారితో కలిసి సముద్రాన్ని మథించాలని శ్రీమహావిష్ణువు సూచించాడు.

అమృతం కోసం క్షీరసాగర మథనం

దేవతలు అసురుల వద్దకు వెళ్లి, క్షీరసాగరాన్ని మథిస్తే అమృతం లభిస్తుందని, దానిని అందరూ పంచుకోవచ్చని చెప్పారు. అమృతాన్ని పొందాలనే ఆశతో అసురులు కూడా అందుకు అంగీకరించారు.

సముద్రాన్ని మథించడానికి మందర పర్వతాన్ని కవ్వంగా, వాసుకి అనే మహాసర్పాన్ని తాడుగా ఉపయోగించాలని నిర్ణయించారు. దేవతలు, అసురులు కలిసి మందర పర్వతాన్ని క్షీరసాగరంలో ఉంచి, వాసుకిని దాని చుట్టూ చుట్టారు. అసురులు వాసుకి తలవైపు, దేవతలు తోకవైపు పట్టుకుని సముద్ర మథనాన్ని ప్రారంభించారు.

అయితే కొద్దిసేపటికే మందర పర్వతం తన బరువుకు సముద్రంలో మునిగిపోవడం ప్రారంభమైంది. పర్వతాన్ని నిలబెట్టడానికి ఎటువంటి ఆధారం లేకపోవడంతో దేవతలు, అసురులు మథనాన్ని కొనసాగించలేకపోయారు. ఎంత ప్రయత్నించినా పర్వతాన్ని పైకి తీసుకురాలేకపోవడంతో దేవతలు శ్రీమహావిష్ణువును ప్రార్థించారు.

మందర పర్వతాన్ని మోసిన కూర్మావతారం

దేవతల ప్రార్థనను ఆలకించిన శ్రీమహావిష్ణువు ఒక మహా తాబేలు రూపాన్ని ధరించాడు. సముద్రం అడుగునకు వెళ్లి, మునిగిపోతున్న మందర పర్వతాన్ని తన విశాలమైన వీపుపై నిలబెట్టాడు. శ్రీమహావిష్ణువు ఆధారంగా నిలవడంతో మందర పర్వతం తిరిగి స్థిరంగా నిలిచింది.

దేవతలు, అసురులు వాసుకిని రెండు వైపులా పట్టుకుని సముద్ర మథనాన్ని కొనసాగించారు. మందర పర్వతం తిరుగుతున్నప్పుడు దాని బరువునంతా కూర్మరూపంలోని శ్రీమహావిష్ణువు తన వీపుపై మోశాడు. ఈ విధంగా భగవంతుడు కూర్మావతారంలో సముద్ర మథనానికి ఆధారంగా నిలవడంతో దేవతలు, అసురులు తమ ప్రయత్నాన్ని కొనసాగించగలిగారు.

సముద్రం నుంచి ఉద్భవించిన హాలాహల విషం

సముద్ర మథనం కొనసాగుతుండగా మొదట హాలాహలం అనే భయంకరమైన విషం ఉద్భవించింది. ఆ విషం అన్ని వైపులా వ్యాపించడంతో దేవతలు, అసురులు భయాందోళనకు గురయ్యారు. విష ప్రభావం వల్ల సమస్త జీవరాశులకు ప్రమాదం ఏర్పడే పరిస్థితి వచ్చింది. దానిని నివారించడానికి దేవతలు పరమశివుడిని ఆశ్రయించి రక్షించమని ప్రార్థించారు.

లోకాలను రక్షించడానికి శివుడు ఆ విషాన్ని స్వీకరించాడు. పార్వతీదేవి ఆయన కంఠంలో విషాన్ని నిలిపివేసిందని ప్రసిద్ధ పురాణ కథనం. విష ప్రభావంతో శివుడి కంఠం నీలిరంగులోకి మారడంతో ఆయనకు నీలకంఠుడు అనే పేరు వచ్చింది. హాలాహల విషం వల్ల ఏర్పడిన ప్రమాదం తొలగిపోవడంతో దేవతలు, అసురులు తిరిగి సముద్ర మథనాన్ని కొనసాగించారు.

క్షీరసాగరం నుంచి వెలువడిన అద్భుతాలు

సముద్ర మథనం కొనసాగుతున్న కొద్దీ క్షీరసాగరం నుంచి అనేక దివ్యమైన వస్తువులు, జీవులు ఉద్భవించాయి. కామధేనువు, ఉచ్చైశ్రవం అనే దివ్య అశ్వం, ఐరావతం అనే తెల్లని ఏనుగు, కౌస్తుభమణి, పారిజాత వృక్షం, అప్సరసలు వంటి అనేక విశేషాలు వెలువడ్డాయి. ఆ తరువాత లక్ష్మీదేవి క్షీరసాగరం నుంచి ఆవిర్భవించింది. దేవతలు, మహర్షులు ఆమెను ఘనంగా ఆరాధించారు. లక్ష్మీదేవి శ్రీమహావిష్ణువును తన భర్తగా స్వీకరించి ఆయన వక్షస్థలంపై స్థానం పొందిందని భాగవత పురాణం వివరిస్తుంది.

దేవతలు, అసురులు అమృతం కోసం మథనాన్ని కొనసాగిస్తుండగా చివరకు ధన్వంతరి అమృత కలశాన్ని చేతబట్టుకుని ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ఎంతోకాలంగా ఎదురుచూస్తున్న అమృతం కనిపించడంతో దేవతలు, అసురులు ఆనందించారు. అయితే అసురులు వెంటనే అమృత కలశాన్ని తమ అధీనంలోకి తీసుకున్నారు.

మోహినీ రూపంలో అమృతాన్ని పంచిన శ్రీమహావిష్ణువు

అసురులు అమృత కలశాన్ని తీసుకెళ్లడంతో దేవతలు ఆందోళన చెందారు. అమృతం అసురులకు మాత్రమే లభిస్తే వారు మరింత శక్తిమంతులవుతారని భావించి శ్రీమహావిష్ణువును ప్రార్థించారు.

అప్పుడు శ్రీమహావిష్ణువు మోహినీ అనే అపూర్వ సుందరి రూపాన్ని ధరించాడు. అమృతాన్ని పంచుకునే విషయంలో అసురుల మధ్య విభేదాలు ఏర్పడిన సమయంలో మోహిని వారి వద్దకు వచ్చింది. ఆమె అందానికి ఆకర్షితులైన అసురులు అమృతాన్ని అందరికీ పంచే బాధ్యతను ఆమెకు అప్పగించారు. మోహిని దేవతలను, అసురులను వేర్వేరు వరుసలలో కూర్చోబెట్టి దేవతలకు అమృతాన్ని అందించడం ప్రారంభించింది.

ఈ సమయంలో రాహువు అనే అసురుడు దేవతల రూపంలో వారి మధ్య కూర్చుని అమృతాన్ని స్వీకరించాడు. సూర్యచంద్రులు అతడిని గుర్తించి శ్రీమహావిష్ణువుకు తెలియజేశారు. వెంటనే శ్రీమహావిష్ణువు సుదర్శన చక్రంతో రాహువు తలను వేరు చేశాడు. అయితే అప్పటికే అమృతాన్ని స్వీకరించిన కారణంగా రాహువు తల అమరత్వాన్ని పొందిందని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. చివరకు దేవతలు అమృతాన్ని పొంది తిరిగి తమ శక్తిని సంపాదించుకున్నారు.

క్షీరసాగర మథనంలో మందర పర్వతాన్ని మోసి, దేవతలు అమృతాన్ని పొందడానికి ఆధారంగా నిలిచిన శ్రీమహావిష్ణువు దివ్యరూపమే కూర్మావతారం.