What did Sri Krishna say to Arjuna when he refused to fight in the Kurukshetra War? The fascinating story behind the origin of the Bhagavad Gita.
కురుక్షేత్ర యుద్ధం ప్రారంభం కావడానికి అంతా సిద్ధమైంది. ఒకవైపు పాండవ సైన్యం, మరోవైపు కౌరవ సైన్యం యుద్ధానికి ఎదురుచూస్తున్నాయి. అర్జునుడి రథానికి శ్రీకృష్ణుడు సారథిగా ఉన్నాడు. యుద్ధం మొదలయ్యే ముందు తన రథాన్ని రెండు సైన్యాల మధ్య నిలపమని అర్జునుడు శ్రీకృష్ణుడిని కోరాడు. కానీ అక్కడ కనిపించిన దృశ్యం అర్జునుడిని తీవ్రంగా కలచివేసింది. ఎదురుగా ఉన్నవారిలో తన తాత భీష్ముడు, గురువు ద్రోణాచార్యుడు, బంధువులు, స్నేహితులు ఉన్నారు. వారితో యుద్ధం చేయాలనే ఆలోచనతో అర్జునుడి మనసు ఆవేదనతో నిండిపోయింది. ఆ సమయంలో శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి చేసిన బోధనే భగవద్గీతగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
అప్పటివరకు ఎన్నో యుద్ధాల్లో విజయం సాధించిన అర్జునుడు ఒక్కసారిగా ధైర్యాన్ని కోల్పోయాడు. తన చేతులు వణుకుతున్నాయని, నోరు ఎండిపోతోందని, గాండీవం చేతిలో నుంచి జారిపోతోందని శ్రీకృష్ణుడితో చెప్పాడు. రాజ్యం కోసం తనవారినే చంపుకోవడం అవసరమా అని ప్రశ్నించాడు. యుద్ధంలో గెలిచి రాజ్యాన్ని పొందినా తన బంధువులే లేకపోతే ఆ విజయానికి అర్థం ఏముంటుందని బాధపడ్డాడు. చివరకు తాను యుద్ధం చేయనని చెప్పి రథంలో కూర్చుండిపోయాడు.
అర్జునుడి పరిస్థితిని గమనించిన శ్రీకృష్ణుడు అతడి సందేహాలను ఒక్కొక్కటిగా నివృత్తి చేయడం ప్రారంభించాడు. ముందుగా శరీరానికి, ఆత్మకు మధ్య ఉన్న తేడాను వివరించాడు. భగవద్గీత ప్రకారం శరీరం నశించేది, కానీ ఆత్మకు జననమరణాలు ఉండవు. మనిషి పాత వస్త్రాలను విడిచిపెట్టి కొత్త వస్త్రాలను ధరించినట్లే ఆత్మ ఒక శరీరాన్ని విడిచి మరొక శరీరాన్ని స్వీకరిస్తుందని చెప్పాడు. ఈ వివరణ ద్వారా అర్జునుడికి జీవితం, మరణం గురించి ఉన్న సందేహాలను తొలగించడానికి ప్రయత్నించాడు.
ఆ తరువాత శ్రీకృష్ణుడు కర్మయోగాన్ని వివరించాడు. మనిషి తన బాధ్యతలను నిర్వర్తించాలి కానీ చేసే ప్రతి పనికి ఫలితం ఎలా వస్తుందనే ఆందోళనలో మునిగిపోకూడదని బోధించాడు. దీనినే భగవద్గీతలో “కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన” అనే శ్లోకం ద్వారా వివరించాడు. అంటే మనకు కర్మ చేయడంలోనే అధికారం ఉంటుంది కానీ దాని ఫలితంపై పూర్తి అధికారం ఉండదు. అయితే దీని అర్థం ఫలితాన్ని పట్టించుకోకుండా పనిచేయడం కాదు. తన బాధ్యతను శ్రద్ధగా నిర్వర్తిస్తూ, ఫలితంపై అతిగా మమకారం పెంచుకోకూడదనేది ఈ బోధనలోని ముఖ్యమైన భావం.
భగవద్గీతలో కర్మయోగంతో పాటు జ్ఞానయోగం, భక్తియోగం, ధ్యానయోగం వంటి అనేక విషయాలను శ్రీకృష్ణుడు వివరించాడు. మనస్సును అదుపులో ఉంచుకోవడం, కోపం, అసూయ, అతిగా కోరికలు వంటి భావోద్వేగాలకు లోనుకాకుండా ఉండడం గురించి చెప్పాడు. ముఖ్యంగా మనస్సు చాలా చంచలమైనదని అర్జునుడు సందేహం వ్యక్తం చేసినప్పుడు, నిరంతర సాధన, వైరాగ్యం ద్వారా దానిని నియంత్రించవచ్చని శ్రీకృష్ణుడు వివరించాడు. ఈ సంభాషణలో అర్జునుడు ప్రశ్నలు అడుగుతుంటే శ్రీకృష్ణుడు వాటికి సమాధానాలు ఇస్తూ ముందుకు సాగడం భగవద్గీతలోని ప్రత్యేకత.
భగవద్గీతలో అత్యంత ఆసక్తికరమైన ఘట్టం శ్రీకృష్ణుడు తన విశ్వరూపాన్ని అర్జునుడికి చూపించడం. తన ఎదుట ఉన్న శ్రీకృష్ణుడు కేవలం రథసారథి మాత్రమే కాదని, సమస్త సృష్టికి ఆధారమైన పరమాత్మ అని అర్జునుడు గ్రహించే సందర్భమిది. మహాభారత కథనం ప్రకారం శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి దివ్యదృష్టిని ప్రసాదించి తన విశ్వరూపాన్ని దర్శింపజేశాడు. ఆ రూపంలో అనేక ముఖాలు, నేత్రాలు, దివ్యరూపాలు, సమస్త లోకాలు కనిపించడంతో అర్జునుడు ఆశ్చర్యానికి, భయానికి గురయ్యాడు. చివరకు తనకు పరిచయమైన సౌమ్యరూపంలో తిరిగి కనిపించమని శ్రీకృష్ణుడిని ప్రార్థించాడు.
భగవద్గీత మొత్తం 18 అధ్యాయాలు, సంప్రదాయంగా లెక్కించే 700 శ్లోకాలతో కూడి ఉంది. ఇది మహాభారతంలోని భీష్మపర్వంలో భాగంగా ఉంది. యుద్ధరంగంలో జరిగిన శ్రీకృష్ణార్జునుల సంభాషణ అయినప్పటికీ ఇందులో చర్చించిన విషయాలు యుద్ధానికి మాత్రమే పరిమితం కావు. జీవితంలో ఎదురయ్యే సందేహాలు, బాధ్యతలు, నిర్ణయాలు, మనస్సు స్వభావం, ఆధ్యాత్మిక సాధన వంటి అనేక అంశాలను వివరిస్తుంది. అందుకే భగవద్గీతను హిందూ ధర్మంలోని ముఖ్యమైన ఆధ్యాత్మిక గ్రంథాల్లో ఒకటిగా భావిస్తారు.
శ్రీకృష్ణుడి బోధన విన్న తర్వాత అర్జునుడిలో మార్పు వచ్చింది. తన సందేహాలు తొలగిపోయాయని, చేయాల్సిన కర్తవ్యం గురించి స్పష్టత వచ్చిందని శ్రీకృష్ణుడికి చెప్పాడు. ఆ తరువాత గాండీవాన్ని ధరించి యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యాడు. ఈ విధంగా యుద్ధం ప్రారంభమయ్యే ముందు ఒక యోధుడి మనసులో తలెత్తిన సందేహాల నుంచి ప్రారంభమైన శ్రీకృష్ణార్జునుల సంభాషణ, తరతరాలుగా అధ్యయనం చేసే భగవద్గీతగా నిలిచిపోయింది.