Why is Dhan Trayodashi special? Traditions linked to health, wealth, and longevity!
దీపావళి పండుగకు ముందు వచ్చే ముఖ్యమైన పర్వదినాలలో ధన త్రయోదశి ఒకటి. దీనినే ధన్‌తేరాస్ అని కూడా పిలుస్తారు. ప్రతి సంవత్సరం ఆశ్వయుజ బహుళ త్రయోదశి రోజున ఈ పండుగను జరుపుకుంటారు. సాధారణంగా ధనం అంటే బంగారం, వెండి, డబ్బు వంటి సంపదలే గుర్తుకొస్తాయి. కానీ ధన త్రయోదశి ప్రత్యేకత కేవలం సంపదకు మాత్రమే పరిమితం కాదు. ఆరోగ్యం, దీర్ఘాయుష్షు, ఐశ్వర్యం, కుటుంబ శ్రేయస్సు వంటి అనేక విశేషాలు ఈ పండుగతో ముడిపడి ఉన్నాయి. ఈ రోజున ధన్వంతరి, లక్ష్మీదేవి, కుబేరుడిని ఆరాధించడంతో పాటు యమదీపం వెలిగించే సంప్రదాయం కూడా ఉంది.
ధన్వంతరి అవతారం వెనుక పురాణ గాథ
పురాణాల ప్రకారం, దేవతలు, రాక్షసులు అమృతం కోసం క్షీరసాగరాన్ని మథిస్తున్న సమయంలో ఎన్నో అద్భుతమైన వస్తువులు వెలువడ్డాయి. వాటిలో ఒకటి అమృత కలశం. ఆ అమృత కలశాన్ని చేతబట్టుకుని శ్రీమహావిష్ణువు అంశగా ధన్వంతరి అవతరించారని చెబుతారు. ఆ రోజు ఆశ్వయుజ బహుళ త్రయోదశి కావడంతో ధన్వంతరి జయంతిగా జరుపుకోవడం ఆనవాయితీగా మారింది. ధన్వంతరిని దేవతల వైద్యుడిగా, ఆయుర్వేద వైద్యానికి అధిదేవతగా భావిస్తారు. ఆయుర్వేద సంప్రదాయంలో ధన్వంతరికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. మానవులకు వ్యాధుల నుంచి ఉపశమనం కలిగించడానికి, ఆరోగ్యంగా జీవించే మార్గాలను తెలియజేయడానికి ఆయన వైద్యజ్ఞానాన్ని అందించారని చెబుతారు. వ్యాధులను నయం చేయడమే కాకుండా, సరైన ఆహారం, జీవన విధానం ద్వారా ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకోవడం కూడా ఆయుర్వేదంలో ముఖ్యమైన అంశం. అందుకే ధన్వంతరిని ఆరోగ్యానికి, దీర్ఘాయుష్షుకు అధిదేవతగా ఆరాధిస్తారు.
ఆరోగ్యానికి ధన త్రయోదశికి ఉన్న సంబంధం ఏమిటి?
మనిషికి ఎంత సంపద ఉన్నా ఆరోగ్యం లేకపోతే దానిని ఆనందంగా అనుభవించడం కష్టం. అందుకే ఆరోగ్యమే మహాభాగ్యం అని పెద్దలు చెబుతుంటారు. ధన త్రయోదశి రోజున ధన్వంతరిని ఆరాధించడం వల్ల ఆయురారోగ్యాలు, దీర్ఘాయుష్షు కలుగుతాయని భక్తుల విశ్వాసం. ఈ సందర్భంగా కొందరు ధన్వంతరి స్తోత్రాలను, విష్ణు సహస్రనామాన్ని పారాయణం చేస్తారు. ఆరోగ్యాన్ని కూడా ఒక గొప్ప సంపదగా భావించడం ఈ పండుగలోని ప్రత్యేకత.
ధనలక్ష్మి, కుబేరుడి ఆరాధన ఎందుకు చేస్తారు?
ధన త్రయోదశి రోజున లక్ష్మీదేవిని, కుబేరుడిని పూజించడం మరో ముఖ్యమైన సంప్రదాయం. కుబేరుడిని దేవతల సంపదకు అధిపతిగా పురాణాలు పేర్కొంటాయి. ఈ రోజున లక్ష్మీదేవి, కుబేరుడిని ఆరాధిస్తే ఇంట్లో ఐశ్వర్యం, సుఖసంతోషాలు నిలుస్తాయని నమ్ముతారు. అందుకే చాలామంది తమ ఇళ్లను శుభ్రపరచి, దీపాలతో అలంకరించి లక్ష్మీపూజ నిర్వహిస్తారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో బంగారం, వెండి వస్తువులు లేదా కొత్త పాత్రలను కొనుగోలు చేయడం కూడా శుభప్రదంగా భావిస్తారు.
యమధర్మరాజును అడ్డుకున్న రాకుమారి తెలివితేటలు!
ధన త్రయోదశికి సంబంధించి ఒక ఆసక్తికరమైన కథ ప్రచారంలో ఉంది. పూర్వం హిముడు అనే రాజుకు ఒక కుమారుడు జన్మించాడు. ఆ రాకుమారుడి జాతకం పరిశీలించిన జ్యోతిష్కులు, అతడు వివాహం చేసుకున్న నాలుగో రోజున పాము కాటుతో మరణిస్తాడని చెప్పారు. ఈ విషయం తెలుసుకున్న రాకుమారుడి భార్య తన భర్త ప్రాణాలను ఎలాగైనా కాపాడుకోవాలని నిర్ణయించుకుంది. వివాహమైన నాలుగో రోజు రాత్రి రాజభవనం నిండా దీపాలు వెలిగించింది. గది ద్వారం దగ్గర బంగారం, వెండి ఆభరణాలను రాశులుగా పోసింది. భర్తను నిద్రపోనివ్వకుండా రాత్రంతా కథలు చెబుతూ, పాటలు పాడుతూ గడిపింది.
ఆ రాత్రి రాకుమారుడి ప్రాణాలను తీసుకెళ్లడానికి యమధర్మరాజు సర్పరూపంలో వచ్చాడని కథ చెబుతుంది. అయితే గది ద్వారం దగ్గరకు రాగానే దీపాల వెలుగు, బంగారు ఆభరణాల మెరుపులు అతడి కళ్లను మిరుమిట్లు గొలిపాయి. లోపలికి వెళ్లలేక అక్కడే ఆగిపోయాడు. రాకుమారి చెబుతున్న కథలు, పాటలు వింటూ రాత్రంతా గడిపాడు. తెల్లవారేసరికి రాకుమారుడి ప్రాణాలను తీసుకోకుండానే తిరిగి వెళ్లిపోయాడు. అలా రాకుమారి తన తెలివితేటలతో భర్త ప్రాణాలను కాపాడుకుందని జానపద కథనం. ఈ కథ ఆధారంగానే ధన త్రయోదశి రోజున దీపాలు వెలిగించడం వల్ల అకాలమరణ భయం తొలగుతుందనే విశ్వాసం ఏర్పడింది.
యమదీపం అంటే ఏమిటి? ఎందుకు వెలిగిస్తారు?
ధన త్రయోదశిని కొన్ని ప్రాంతాల్లో యమ త్రయోదశి అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ రోజున సాయంత్రం యమధర్మరాజును స్మరిస్తూ ఇంటి బయట దక్షిణ దిశగా ఒక దీపాన్ని వెలిగిస్తారు. దీనినే యమదీపం అంటారు. దక్షిణ దిశను యమధర్మరాజుకు సంబంధించిన దిశగా సంప్రదాయంలో భావిస్తారు. ఇలా దీపం వెలిగించడం వల్ల కుటుంబ సభ్యులకు అకాలమరణ భయం తొలగి, దీర్ఘాయుష్షు కలుగుతుందని నమ్మకం. కొన్ని ప్రాంతాల్లో పితృదేవతలను స్మరిస్తూ కూడా దీపాలు వెలిగిస్తారు. ఈ దీపాల వెలుగు పూర్వీకులకు మార్గాన్ని చూపుతుందని విశ్వసిస్తారు.
దీపావళి వేడుకలకు ధన త్రయోదశితోనే ప్రారంభం
ధన త్రయోదశితో దీపావళి పండుగ వేడుకలు ప్రారంభమవుతాయి. ఇళ్ల ముందు రంగవల్లులు తీర్చిదిద్ది, దీపాలు వెలిగించి, లక్ష్మీదేవిని ఆరాధిస్తారు. కొన్ని కుటుంబాల్లో ఈ రోజు ప్రారంభించిన దీపారాధనను కార్తీక మాసం చివరి వరకు కొనసాగించే ఆచారం కూడా ఉంది. సంపదతో పాటు ఆరోగ్యం, దీర్ఘాయుష్షు, కుటుంబ శ్రేయస్సును కోరుకునే పవిత్రమైన పర్వదినంగా ధన త్రయోదశికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.