కామం, క్రోధం మనిషిని పతనానికి తీసుకెళ్లే దుర్గుణాలని ధర్మగ్రంథాలలో తరచుగా చెబుతారు. అయితే వీటిని పూర్తిగా చెడు భావాలుగానే చూడాలా? కొంచెం లోతుగా ఆలోచిస్తే, కామం అంటే కోరిక, క్రోధం అంటే కోపం—ఈ రెండింటిలోనూ ఒక బలమైన శక్తి దాగి ఉందని అర్థమవుతుంది. ఆ శక్తిని మనం ఎలా నియంత్రిస్తాం, ఏ దిశలో ఉపయోగిస్తాం అన్నదే దాని ఫలితాన్ని నిర్ణయిస్తుంది.
కామం అంటే కేవలం ఇంద్రియ కోరిక మాత్రమే కాదు
సాధారణంగా ‘కామం’ అనే మాట వినగానే ఇంద్రియ సంబంధమైన కోరికలే గుర్తుకు వస్తాయి. కానీ విస్తృతమైన అర్థంలో మనకు ఏదైనా కావాలనే బలమైన ఆకాంక్షను కూడా కోరికగా అర్థం చేసుకోవచ్చు. జీవితంలో ఎదగాలి, జ్ఞానం సంపాదించాలి, మంచి పేరు పొందాలి, కుటుంబాన్ని ఉన్నత స్థితికి తీసుకెళ్లాలి, సమాజానికి ఉపయోగపడాలి అనే ఆకాంక్షలు మనిషిని ముందుకు నడిపిస్తాయి.
అయితే కోరికకు హద్దులు లేకపోతే అది అత్యాశగా, వ్యామోహంగా మారుతుంది. మనకు కావాల్సింది పొందడానికి ఏదైనా చేయవచ్చనే స్థితికి చేరితే అది తప్పుదారిలోకి తీసుకెళ్తుంది. అందుకే కోరికను పూర్తిగా అణచివేయడం కంటే, దానికి మంచి లక్ష్యాన్ని చూపించడం ముఖ్యం.
క్రోధం కూడా ఒక శక్తే
మనకు నచ్చని పరిస్థితి ఎదురైనప్పుడు లేదా మనకు అన్యాయం జరిగిందని అనిపించినప్పుడు కోపం రావడం సహజం. కానీ ప్రతి కోపం ఒకేలా ఉండదు. స్వార్థం దెబ్బతిందని, మన మాట నెగ్గలేదని, మనకు నచ్చినట్లు జరగలేదని వచ్చే కోపం మనకూ, ఇతరులకూ హాని చేయవచ్చు.
అదే అన్యాయాన్ని అడ్డుకోవడానికి, బలహీనులను కాపాడటానికి, తప్పును ప్రశ్నించడానికి కలిగే ఆగ్రహం సరైన నియంత్రణలో ఉంటే మంచి మార్పుకు కారణమవుతుంది. ఇక్కడ ముఖ్యమైనది కోపం రావడం కాదు; ఆ కోపం వచ్చినప్పుడు మనం ఎలా ప్రవర్తిస్తున్నామన్నదే.
క్రోధం ఒక ఆయుధం లాంటిది
కత్తిని ఉదాహరణగా తీసుకుంటే ఈ విషయం సులభంగా అర్థమవుతుంది. ఒక వ్యక్తి కత్తిని ఇతరులకు హాని చేయడానికి ఉపయోగించవచ్చు. అదే కత్తిని వైద్యుడు శస్త్రచికిత్సలో ఒకరి ప్రాణాన్ని కాపాడటానికి ఉపయోగించవచ్చు. వస్తువు ఒకటే అయినా, దాన్ని ఉపయోగించే ఉద్దేశం ఫలితాన్ని మార్చేస్తుంది.
క్రోధం కూడా అంతే. అన్యాయం జరుగుతున్నప్పుడు మౌనంగా ఉండటమే ఎప్పుడూ సహనం కాదు. అవసరమైనప్పుడు తప్పును ప్రశ్నించే ధైర్యం కూడా ఉండాలి. అయితే ఆ ఆగ్రహం వ్యక్తిగత ద్వేషంగా, ప్రతీకారంగా లేదా హింసగా మారకుండా చూసుకోవాలి. వీలైనంత వరకు సమస్యను శాంతియుతంగా పరిష్కరించేందుకు ఆ శక్తిని ఉపయోగించాలి.
“కాటు వేయొద్దన్నాను… బుసకొట్టొద్దని చెప్పలేదు!”
ఈ విషయాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక ప్రసిద్ధ నీతి కథ ఉంది. ఒక సర్పం తన దారిలో కనిపించిన వారిని కాటువేసి భయపెడుతూ ఉండేది. ఒక మహర్షి దానికి అహింస, శాంతి గురించి బోధించి, ఇతరులకు హాని చేయవద్దని చెప్పాడు. మహర్షి మాటలను పాటించిన సర్పం అప్పటి నుంచి ఎవరినీ కాటు వేయలేదు.
కొంతకాలం తర్వాత మహర్షి మళ్లీ అక్కడికి వచ్చాడు. సర్పం శరీరం గాయాలతో నిండిపోయి కనిపించింది. “మీ మాట విని ఎవరినీ కాటు వేయలేదు. దాంతో అందరూ నన్ను బలహీనంగా భావించి రాళ్లతో కొడుతున్నారు” అని సర్పం బాధపడింది.
అప్పుడు మహర్షి, “కాటు వేయవద్దని చెప్పాను కానీ, అవసరమైనప్పుడు బుసకొట్టి నిన్ను నీవు రక్షించుకోవద్దని చెప్పలేదు కదా!” అని బోధించాడు.
ఈ కథలో గొప్ప జీవనసత్యం ఉంది. అహింస అంటే బలహీనత కాదు. సహనం అంటే చేతకానితనం కాదు. ఇతరులకు హాని చేయకుండా ఉండటం ఎంత ముఖ్యమో, అవసరమైనప్పుడు మనల్ని మనం రక్షించుకోవడం కూడా అంతే ముఖ్యం.
ధర్మరక్షణలో కనిపించే ఉగ్రరూపాలు
పురాణాలలో కూడా ధర్మాన్ని కాపాడటానికి దేవతలు ఉగ్రరూపాలు ధరించిన సందర్భాలు కనిపిస్తాయి. మహిషాసురుని దౌర్జన్యాలను అంతం చేయడానికి దుర్గాదేవి మహిషాసురమర్దినిగా నిలిచిన కథ ప్రసిద్ధమైనది. అలాగే హిరణ్యాక్షుడు, హిరణ్యకశిపుడు వంటి అసురుల వల్ల లోకానికి ముప్పు ఏర్పడినప్పుడు శ్రీమహావిష్ణువు వరాహ, నరసింహ అవతారాలను ధరించినట్లు పురాణాలు చెబుతున్నాయి.
ఈ కథల్లో కనిపించే ఉగ్రత్వాన్ని సాధారణ వ్యక్తిగత కోపంతో పోల్చకూడదు. అది స్వార్థం కోసం వచ్చిన కోపం కాదు; అధర్మాన్ని అడ్డుకుని ధర్మాన్ని కాపాడటానికి ఉపయోగించిన శక్తికి ప్రతీకగా అర్థం చేసుకోవచ్చు.
కోపం మనల్ని నడపకూడదు
ప్రతి చిన్న విషయానికీ కోపపడటం, కోపంలో ఇతరులను బాధించేలా మాట్లాడటం, వస్తువులను ధ్వంసం చేయడం లేదా హింసకు దిగడం—ఇవి కోపం మన నియంత్రణను దాటుతోందనే సంకేతాలు.
కోపం వచ్చిన వెంటనే స్పందించకుండా కాసేపు ఆలోచించగలగడం నిజమైన నిగ్రహం. నిగ్రహం అంటే మనకు ఎప్పుడూ కోపం రాకపోవడం కాదు; కోపం వచ్చినా మన మాటలు, చేతలు మన అదుపులో ఉండటం.
పిల్లలు తప్పు చేసినప్పుడు తల్లిదండ్రులు మందలించాల్సి రావచ్చు. విద్యార్థిని గురువు సరిదిద్దాల్సి రావచ్చు. ఉద్యోగి తప్పు చేసినప్పుడు అధికారి కఠినంగా వ్యవహరించాల్సి రావచ్చు. కానీ తప్పును సరిదిద్దడానికి చూపే కఠినత్వం, వ్యక్తిపై ద్వేషంగా మారకూడదు.
కోరికకు కూడా సరైన దిశ అవసరం
క్రోధానికి వర్తించే సూత్రమే కోరికకు కూడా వర్తిస్తుంది. జ్ఞానం సంపాదించాలనే కోరిక, జీవితంలో ఎదగాలనే ఆశయం, కుటుంబానికి మంచి చేయాలనే తపన, ధర్మమార్గంలో జీవించాలనే సంకల్పం, ఇతరులకు సహాయం చేయాలనే ఆకాంక్ష—ఇవన్నీ మనిషిని ముందుకు నడిపించగలవు.
కానీ కోరికకు వివేకం లేకపోతే అది వ్యామోహంగా మారుతుంది. వ్యామోహం పెరిగినప్పుడు మంచి–చెడు ఆలోచించే శక్తి తగ్గిపోవచ్చు. అందుకే “నాకు ఇది కావాలి” అనే కోరికతో పాటు “దాన్ని పొందడానికి నేను ఎంచుకుంటున్న మార్గం సరైనదేనా?” అనే ఆలోచన కూడా ఉండాలి.
అగ్ని లాంటివే కామం, క్రోధం
అగ్ని మనకు ఆహారం వండిపెడుతుంది. అదే అదుపు తప్పితే ఇంటినే కాల్చేస్తుంది. నీరు జీవానికి ఆధారం. అదే వరదగా మారితే విధ్వంసం సృష్టిస్తుంది.
అలాగే కోరిక, కోపం కూడా వాటిని ఎలా ఉపయోగిస్తున్నామన్నదాన్ని బట్టి ఫలితాన్ని ఇస్తాయి. అదుపు లేని కోరిక బంధనంగా మారవచ్చు; వివేకంతో కూడిన ఆకాంక్ష అభివృద్ధికి దారి చూపవచ్చు. అదుపు లేని కోపం నాశనానికి కారణమవుతుంది; నియంత్రితమైన ఆగ్రహం అన్యాయాన్ని ప్రశ్నించే ధైర్యాన్ని ఇవ్వగలదు.