భాద్రపద మాసం విశిష్టత .. వినాయక చవితి నుంచి మహాలయ పక్షం వరకు

The Significance of the Bhadrapada Month: From Vinayaka Chavithi to Mahalaya Paksha

చాంద్రమానం ప్రకారం భాద్రపద మాసం సంవత్సరంలో ఆరవ మాసం. ఈ మాసంలోని పౌర్ణమి రోజున చంద్రుడు పూర్వాభాద్ర లేదా ఉత్తరాభాద్ర నక్షత్రాలకు సమీపంలో ఉండటం వల్ల దీనికి భాద్రపద మాసం అనే పేరు వచ్చిందని చెబుతారు. వర్ష ఋతువులో వచ్చే రెండో మాసం కూడా ఇదే.

భాద్రపదం అనగానే మనకు ముందుగా గుర్తొచ్చేది వినాయక చవితి. అయితే ఈ ఒక్క పండుగతోనే భాద్రపద మాసం ప్రత్యేకత ముగియదు. హరితాళిక వ్రతం, రుషి పంచమి, రాధాష్టమి, పరివర్తన ఏకాదశి, వామన జయంతి, అనంత చతుర్దశి, ఉండ్రాళ్ల తద్ది, అజ ఏకాదశి, మహాలయ పక్షం వంటి ఎన్నో ముఖ్యమైన పర్వదినాలు, వ్రతాలు ఈ మాసంలో వస్తాయి. వరాహ జయంతి కూడా భాద్రపద మాసంలోనే ఆచరించబడుతుంది.

దేవతల పూజకు శుక్లపక్షం.. పితృదేవతలకు కృష్ణపక్షం

భాద్రపద మాసంలోని శుక్లపక్షం దేవతల ఆరాధనకు విశేషమైన కాలంగా భావిస్తారు. కృష్ణపక్షాన్ని పితృదేవతలను స్మరించి, వారికి తర్పణాలు మరియు శ్రాద్ధకర్మలు నిర్వహించేందుకు ముఖ్యమైన కాలంగా చెబుతారు.

ఈ మాసంలో నియమంతో జీవించడం, ఉపవాసం లేదా ఒంటిపూట భోజనం చేయడం వంటి ఆచారాలు కూడా ఉన్నాయి. అలాగే ఉప్పు, బెల్లం వంటి వాటిని దానం చేయడం పుణ్యప్రదమని సంప్రదాయ విశ్వాసం.

వినాయక చవితి

భాద్రపద శుక్ల చవితి రోజున వినాయక చవితి జరుపుకుంటారు. ఏ శుభకార్యాన్ని ప్రారంభించినా ముందుగా గణపతిని పూజించడం మన సంప్రదాయం. అందుకే విఘ్నాలను తొలగించే వినాయకుడి ఆరాధనకు ఈ రోజు ఎంతో ప్రత్యేకమైనది.

ఈ రోజున ఇంట్లో మట్టి వినాయకుడిని ప్రతిష్ఠించి పూజిస్తారు. గరిక, వివిధ రకాల పత్రాలతో గణపతిని అర్చించి, వ్రతకథ చదువుకొని, ఉండ్రాళ్లు, కుడుములు వంటి ప్రసాదాలను నైవేద్యంగా సమర్పిస్తారు.

రాధాష్టమి

భాద్రపద శుక్ల అష్టమిని రాధాష్టమిగా జరుపుకుంటారు. ఈ రోజున రాధాకృష్ణులను భక్తితో ఆరాధిస్తారు. రాధాకృష్ణుల అనుబంధాన్ని పవిత్రమైన ప్రేమకు ప్రతీకగా భావిస్తారు. వారి ఆరాధన వల్ల దాంపత్య జీవితంలో అనురాగం, కుటుంబంలో సంతోషం పెరుగుతాయని విశ్వాసం.

పరివర్తన ఏకాదశి

భాద్రపద శుక్ల ఏకాదశిని పరివర్తన ఏకాదశి అంటారు. చాతుర్మాస సమయంలో క్షీరసాగరంలో ఆదిశేషునిపై యోగనిద్రలో ఉన్న శ్రీమహావిష్ణువు ఈ రోజున శయన భంగిమను మార్చుకుంటారని పురాణ విశ్వాసం. అందుకే దీనికి పరివర్తన ఏకాదశి అనే పేరు వచ్చింది. ఈ రోజున విష్ణుమూర్తిని ఆరాధిస్తూ ఏకాదశి వ్రతాన్ని పాటిస్తారు.

వామన జయంతి

భాద్రపద శుక్ల ద్వాదశి వామన జయంతిగా ప్రసిద్ధి. శ్రీమహావిష్ణువు దశావతారాల్లో ఐదవ అవతారమైన వామనుడిగా అవతరించిన రోజుగా దీనిని భావిస్తారు. బలిచక్రవర్తి కథతో వామనావతారం ముడిపడి ఉంటుంది. ఈ రోజున వామనమూర్తిని పూజించడం సంప్రదాయం.

అలాగే శ్రీమహావిష్ణువు వరాహ అవతారం కూడా భాద్రపద మాసంతో సంబంధం కలిగినదిగా పురాణ సంప్రదాయాలు పేర్కొంటాయి. అందువల్ల విష్ణుమూర్తి ఆరాధనకు కూడా ఈ మాసానికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.

ఉండ్రాళ్ల తద్ది

భాద్రపద బహుళ తదియ రోజున ఉండ్రాళ్ల తద్ది జరుపుకునే సంప్రదాయం తెలుగు ప్రాంతాల్లో ఉంది. ముఖ్యంగా యువతులు ఈ వ్రతాన్ని ఆచరిస్తారు. ఉదయాన్నే స్నానం చేసి దేవతలను పూజించి, ఉండ్రాళ్లను నైవేద్యంగా సమర్పించడం ఈ వ్రతంలో భాగం. కొన్ని ప్రాంతాల్లో సాయంత్రం ఊయల ఊగే సంప్రదాయం కూడా ఉంది.

మహాలయ పక్షం – పూర్వీకులను స్మరించే రోజులు

భాద్రపద కృష్ణపక్షానికి అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత మహాలయ పక్షం. దీనినే పితృపక్షం అని కూడా అంటారు. ఈ సమయంలో మరణించిన పూర్వీకులను స్మరించి వారి కోసం తర్పణం, శ్రాద్ధం, పిండప్రదానం వంటి పితృకర్మలు నిర్వహించడం సంప్రదాయం.

ఈ రోజుల్లో సాధారణంగా శుభకార్యాల కంటే పితృదేవతల స్మరణకే ప్రాధాన్యం ఇస్తారు. మనకు జన్మనిచ్చిన వంశపూర్వీకులను గుర్తుచేసుకుని, వారికి కృతజ్ఞతతో పితృకర్మలు నిర్వహించే పవిత్రమైన కాలంగా మహాలయ పక్షాన్ని భావిస్తారు.

అజ ఏకాదశి

భాద్రపద కృష్ణపక్షంలో వచ్చే ఏకాదశిని అజ ఏకాదశి అంటారు. దీనికి సంబంధించిన పురాణ కథలో సత్యహరిశ్చంద్రుడి ప్రస్తావన కనిపిస్తుంది. రాజ్యాన్ని, కుటుంబాన్ని కోల్పోయి ఎన్నో కష్టాలు ఎదుర్కొన్న హరిశ్చంద్రుడు ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించి తిరిగి తన పూర్వ వైభవాన్ని పొందినట్లు కథనం. అందువల్ల ఈ రోజున విష్ణుమూర్తిని ఆరాధిస్తూ ఏకాదశి వ్రతం పాటిస్తారు.

భాద్రపద మాసం కేవలం వినాయక చవితితోనే కాకుండా, దైవారాధన, వ్రతాలు, కుటుంబ సంప్రదాయాలు, పితృదేవతల స్మరణ వంటి ఎన్నో విశేషాలతో మన ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయంలో ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకుంది.