దేవాలయంలో ద్వారపాలకులను గమనించారా? గర్భగుడి ముందే ఎందుకు ఉంటారంటే..

Have you noticed the Dwarapalakas (doorkeepers) at the temple? The reason they stand right in front of the sanctum sanctorum is…

దేవాలయానికి వెళ్లినప్పుడు గర్భగుడి ద్వారం దగ్గర ఇరువైపులా గంభీరమైన రూపాలతో నిలబడి ఉన్న శిల్పాలు మనకు కనిపిస్తాయి. చేతిలో గద లేదా ఇతర ఆయుధాలు ధరించి కనిపించే వీరిని ద్వారపాలకులు అంటారు. పేరులోనే ఉన్నట్లుగా వీరు ద్వారానికి రక్షకులుగా భావించబడతారు. అయితే ఆలయ నిర్మాణ సంప్రదాయంలో వీరి స్థానం కేవలం అలంకారానికి మాత్రమే పరిమితం కాదు.

ద్వారపాలకులు అంటే ఎవరు?

‘ద్వారపాలకుడు’ అంటే ద్వారాన్ని కాపాడేవాడు అని అర్థం. రాజభవనాలు, ముఖ్యమైన ప్రదేశాల ప్రవేశద్వారాల వద్ద కాపలాదారులు ఉండే భావనలాగే దేవాలయాల్లో కూడా ద్వారపాలకులను ఏర్పాటు చేసే సంప్రదాయం కనిపిస్తుంది. ముఖ్యంగా గర్భగుడి వంటి పవిత్రమైన ప్రదేశంలోకి ప్రవేశించే ద్వారం వద్ద వీరి శిల్పాలను ఏర్పాటు చేస్తారు.

అనేక ఆలయాల్లో వీరు బలమైన శరీరంతో, గంభీరమైన ముఖంతో, చేతిలో గద లేదా ఇతర ఆయుధాలతో కనిపిస్తారు. కొన్ని చోట్ల వారి రూపం రౌద్రంగా కూడా ఉంటుంది. లోపల ఉన్న పవిత్ర ప్రదేశానికి వీరు రక్షకులు అనే భావనను వారి రూపమే తెలియజేస్తుంది.

గర్భగుడి దగ్గరే ఎందుకు ఉంటారు?

ఆలయంలో అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రదేశం గర్భగుడి. ప్రధాన దేవుడు లేదా దేవత మూలవిరాట్టుగా కొలువై ఉండేది ఇక్కడే. అందువల్ల గర్భగుడి ద్వారం సాధారణ ప్రవేశద్వారంగా కాకుండా, భక్తుడు ప్రధాన దైవ సన్నిధిలోకి ప్రవేశించే ముఖ్యమైన స్థానంగా భావించబడుతుంది.

ఈ ద్వారం దగ్గర ఉన్న ద్వారపాలకులు ఒక విధంగా బయటి ప్రపంచానికి, దైవ సన్నిధికి మధ్య ఉన్న ప్రవేశ రక్షకులుగా కనిపిస్తారు. గర్భగుడిలోకి ప్రవేశిస్తున్నప్పుడు మనం ఒక పవిత్రమైన ప్రదేశంలోకి అడుగుపెడుతున్నామనే భావనను కూడా వారి ఉనికి గుర్తుచేస్తుంది.

వినయంతో దైవదర్శనం చేసుకోవాలనే భావన

ద్వారపాలకులకు మరో ఆధ్యాత్మిక అర్థాన్ని కూడా సంప్రదాయంలో చెబుతారు. దైవదర్శనానికి వెళ్లేటప్పుడు కోపం, అహంకారం, అసూయ వంటి భావాలను పక్కనపెట్టి ప్రశాంతమైన మనస్సుతో వెళ్లాలనే సందేశాన్ని ద్వారపాలకులతో అనుసంధానించి వివరిస్తుంటారు.

అందుకే కొన్ని ఆలయ సంప్రదాయాల్లో గర్భగుడిలోని ప్రధాన దైవాన్ని దర్శించుకునే ముందు ద్వారపాలకులను చూసి నమస్కరించడం కనిపిస్తుంది. దీనిని “దైవ సన్నిధిలోకి వినయంతో ప్రవేశించాలి” అనే భావనకు గుర్తుగా కూడా అర్థం చేసుకోవచ్చు.

అన్ని ఆలయాల్లో ద్వారపాలకులు ఒకేలా ఉంటారా?

అలా ఉండరు. ఆలయంలో కొలువైన ప్రధాన దైవం, ఆ ఆలయం అనుసరించే ఆగమ సంప్రదాయం, ప్రాంతం, నిర్మాణకాలం వంటి అంశాలను బట్టి ద్వారపాలకుల రూపాల్లో తేడాలు కనిపిస్తాయి.

విష్ణు ఆలయాల్లో విష్ణువుతో సంబంధం ఉన్న లక్షణాలతో ద్వారపాలకులు కనిపించవచ్చు. శివాలయాల్లో శైవ సంప్రదాయానికి సంబంధించిన ఆయుధాలు, అలంకరణలు కనిపిస్తాయి. అమ్మవారి ఆలయాల్లో కొన్ని చోట్ల స్త్రీ రూపంలోని ద్వారరక్షక శక్తులు కూడా కనిపిస్తాయి. వారి పేర్లు కూడా అన్ని ఆలయాల్లో ఒకేలా ఉండవు.

జయ–విజయులు ఎవరు?

ద్వారపాలకుల గురించి చెప్పేటప్పుడు ఎక్కువగా వినిపించే పేర్లు జయ, విజయ. భాగవత పురాణం ప్రకారం వీరు వైకుంఠంలో శ్రీమహావిష్ణువు ద్వారం వద్ద ఉండే ద్వారపాలకులు. ఒకసారి సనకుడు, సనందనుడు తదితర కుమారులు విష్ణువును దర్శించుకోవడానికి వైకుంఠానికి వచ్చారు. జయ–విజయులు వారిని ద్వారం వద్ద అడ్డుకున్నారు. దీనితో ఆగ్రహించిన కుమారులు వారు వైకుంఠాన్ని విడిచి భూలోకంలో జన్మించాల్సి వస్తుందని శపించారు.

ఆ తరువాత జయ–విజయులు మూడు జన్మల్లో విష్ణువుకు శత్రువులుగా జన్మించినట్లు పురాణ సంప్రదాయం చెబుతుంది. మొదటి జన్మలో హిరణ్యాక్షుడు–హిరణ్యకశిపుడు, తరువాత రావణుడు–కుంభకర్ణుడు, మూడో జన్మలో శిశుపాలుడు–దంతవక్త్రుడుగా జన్మించి, విష్ణువు అవతారాల చేతిలో మరణించిన తరువాత తిరిగి తమ దివ్యస్థానాన్ని పొందినట్లు వివరిస్తారు.

ఈ పురాణ ఘట్టం ద్వారా ద్వారపాలకులు దైవ సన్నిధికి రక్షకులుగా ఉండే భావన మరింత స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

అందుకే మరోసారి ఆలయానికి వెళ్లినప్పుడు గర్భగుడి ద్వారం దగ్గర కనిపించే ఆ గంభీరమైన శిల్పాలను ఒకసారి గమనించండి. అవి కేవలం రాతితో చెక్కిన అలంకారాలు మాత్రమే కాదు. దైవ సన్నిధికి ద్వారరక్షకులుగా నిలిచే పురాతన ఆలయ సంప్రదాయంలో భాగం. వాటిని చూసినప్పుడు మనం కూడా బయటి ఆలోచనలను కొంత పక్కనపెట్టి, ప్రశాంతంగా, వినయంతో దైవదర్శనం చేసుకోవాలనే భావనను గుర్తుచేసుకోవచ్చు.