దశావతారాలు – మూడు అడుగుల భూమి అడిగి మూడు లోకాలను కొలిచిన వామనావతారం కథ

Dashavataras – The story of the Vamana Avatar, who measured the three worlds after asking for three paces of land.

శ్రీమహావిష్ణువు దశావతారాలలో ఐదవది వామనావతారం. గత అవతారాలలో మత్స్యం, కూర్మం, వరాహం, నరసింహం వంటి విభిన్న రూపాలలో దర్శనమిచ్చిన శ్రీమహావిష్ణువు, ఈ అవతారంలో చిన్న బ్రాహ్మణ బాలుడి రూపాన్ని ధరించాడు.

బలి చక్రవర్తి మూడు లోకాలపై ఆధిపత్యం సాధించిన సమయంలో దేవతలకు తిరిగి వారి స్థానాన్ని కల్పించడానికి శ్రీమహావిష్ణువు వామనుడిగా అవతరించాడని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. బలి చక్రవర్తి దగ్గరకు వెళ్లి కేవలం మూడు అడుగుల భూమిని దానంగా అడగడం, ఆ తరువాత త్రివిక్రముడిగా విశ్వరూపాన్ని ధరించడం ఈ కథలోని ప్రధాన ఘట్టాలు.

మూడు లోకాలపై ఆధిపత్యం సాధించిన బలి చక్రవర్తి

బలి చక్రవర్తి ప్రహ్లాదుడి మనవడు, విరోచనుడి కుమారుడు. గొప్ప పరాక్రమవంతుడిగా, దానశీలుడిగా పురాణాలలో ఆయనకు ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంది. అసురుల గురువైన శుక్రాచార్యుడి సహకారంతో బలి మరింత శక్తిమంతుడయ్యాడు. దేవతలతో జరిగిన యుద్ధంలో విజయం సాధించి స్వర్గలోకంపై కూడా ఆధిపత్యం సంపాదించాడు. దీంతో ఇంద్రుడు సహా దేవతలు తమ స్థానాలను కోల్పోయారు.

తన కుమారుల పరిస్థితిని చూసి దేవమాత అదితి బాధపడింది. తన భర్త కశ్యప మహర్షిని ఆశ్రయించి దేవతలకు తిరిగి వారి స్థానం లభించే మార్గం చెప్పాలని కోరింది. కశ్యప మహర్షి సూచన మేరకు అదితి శ్రీమహావిష్ణువును ఆరాధించింది. ఆమె ప్రార్థనకు సంతోషించిన శ్రీమహావిష్ణువు, ఆమె కుమారుడిగా జన్మించి దేవతలకు సహాయం చేస్తానని వరమిచ్చాడు.

ఆ విధంగా కశ్యప మహర్షి, అదితి దంపతులకు శ్రీమహావిష్ణువు అవతరించాడు. మొదట దివ్యరూపంలో దర్శనమిచ్చి, తరువాత చిన్న బ్రాహ్మణ బాలుడైన వామనుడి రూపాన్ని ధరించినట్లు భాగవత పురాణం వివరిస్తుంది.

బలి చక్రవర్తి యజ్ఞశాలకు వచ్చిన వామనుడు

ఆ సమయంలో బలి చక్రవర్తి ఒక గొప్ప యజ్ఞాన్ని నిర్వహిస్తున్నాడు. చేతిలో దండం, కమండలం, గొడుగు ధరించిన చిన్న బ్రహ్మచారి రూపంలో వామనుడు బలి చక్రవర్తి యజ్ఞశాలకు చేరుకున్నాడు. తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తున్న ఆ బాలుడిని చూసిన బలి చక్రవర్తి గౌరవంగా ఆహ్వానించాడు. అతడికి తగిన మర్యాదలు చేసి, ఏం కావాలో కోరుకోమని చెప్పాడు.

అపారమైన సంపదకు అధిపతైన బలి చక్రవర్తి నుంచి వామనుడు పెద్ద రాజ్యాన్ని గానీ, బంగారాన్ని గానీ, విలువైన వస్తువులను గానీ అడగలేదు. “నా అడుగులతో కొలిచిన మూడు అడుగుల భూమి చాలు” అని కోరాడు. చిన్న బాలుడు కేవలం మూడు అడుగుల భూమిని అడగడం చూసి బలి ఆశ్చర్యపోయాడు. తన దగ్గరికి దానం కోసం వచ్చిన వ్యక్తి మళ్లీ మరొకరి దగ్గరకు వెళ్లాల్సిన అవసరం లేకుండా కావలసినంత సంపద తీసుకోవచ్చని చెప్పాడు. కానీ వామనుడు మాత్రం తనకు మూడు అడుగుల భూమి చాలని స్పష్టం చేశాడు.

వామనుడు ఎవరో గుర్తించిన శుక్రాచార్యుడు

బలి చక్రవర్తి వామనుడి కోరికను అంగీకరించి మూడు అడుగుల భూమిని దానంగా ఇవ్వడానికి సిద్ధమయ్యాడు. అయితే అక్కడే ఉన్న బలి గురువు శుక్రాచార్యుడు వామనుడి నిజరూపాన్ని గుర్తించాడు.

వచ్చింది సాధారణ బ్రాహ్మణ బాలుడు కాదని, దేవతలకు సహాయం చేయడానికి వచ్చిన శ్రీమహావిష్ణువేనని బలిని హెచ్చరించాడు. మూడు అడుగుల భూమిని ఇస్తానని మాట ఇచ్చిన తరువాత వామనుడు తన దివ్యశక్తితో బలి సంపద మొత్తాన్ని స్వాధీనం చేసుకుంటాడని చెప్పి, ఆ దానాన్ని ఇవ్వవద్దని సూచించాడు. అయితే బలి చక్రవర్తి వెనక్కి తగ్గలేదు.

తాను ఒకసారి దానం చేస్తానని మాట ఇచ్చిన తరువాత ఆ మాటను మార్చుకోనని చెప్పాడు. తన దగ్గరకు స్వయంగా శ్రీమహావిష్ణువే దానం కోరుతూ వచ్చాడంటే అంతకంటే గొప్ప విషయం ఏముంటుందని భావించి, వామనుడికి మూడు అడుగుల భూమిని దానం చేయడానికి సిద్ధమయ్యాడు.

చిన్న వామనుడు.. త్రివిక్రముడిగా విశ్వరూపం

బలి చక్రవర్తి దానాన్ని అంగీకరించిన వెంటనే అద్భుతం జరిగింది. అప్పటివరకు చిన్న బ్రాహ్మణ బాలుడిగా కనిపించిన వామనుడు క్రమంగా పెరుగుతూ త్రివిక్రముడిగా విశ్వరూపాన్ని ధరించాడు. ఆయన రూపం భూమి, ఆకాశం దాటి విశ్వమంతా వ్యాపించింది.

మొదటి అడుగుతో భూమిని కొలిచాడు. రెండవ అడుగుతో స్వర్గం సహా పైలోకాలను ఆక్రమించాడు. వామనుడు రెండు అడుగులతోనే బలి ఆధీనంలో ఉన్నదంతా కొలిచేశాడు. ఇక మూడవ అడుగు ఉంచడానికి స్థలం మిగల్లేదు. అప్పుడు శ్రీమహావిష్ణువు బలి చక్రవర్తిని అడిగాడు: “మూడు అడుగుల భూమిని ఇస్తానని మాట ఇచ్చావు. రెండు అడుగులు పూర్తయ్యాయి. నా మూడవ అడుగు ఎక్కడ ఉంచాలి?”

తన రాజ్యం, సంపద, లోకాలన్నీ రెండు అడుగులతోనే కొలిచిన త్రివిక్రముడి ముందు బలి చక్రవర్తి నిలబడ్డాడు. తాను ఇచ్చిన మాట తప్పకూడదని నిర్ణయించుకున్న బలి, తన దగ్గర ఇక ఇవ్వడానికి ఏమీ మిగల్లేదని చెప్పాడు. కానీ తన శరీరం మాత్రం ఉందని చెప్పి, “మీ మూడవ అడుగును నా తలపై ఉంచండి” అని శ్రీమహావిష్ణువును కోరాడు.

బలి మాటకు కట్టుబడి ఉండటాన్ని చూసి శ్రీమహావిష్ణువు సంతోషించాడు. తన పాదాన్ని బలి తలపై ఉంచాడు. బలిని సుతల లోకానికి పంపించి, అక్కడ గొప్ప ఐశ్వర్యంతో నివసించే వరాన్ని ప్రసాదించినట్లు భాగవత పురాణం వివరిస్తుంది. అంతేకాదు, శ్రీమహావిష్ణువు స్వయంగా అతడికి రక్షణగా ఉంటానని కూడా అనుగ్రహించాడు. ఈ విధంగా దేవతలకు తిరిగి వారి లోకాలు లభించాయి. ఇంద్రుడు తిరిగి స్వర్గలోకానికి అధిపతిగా నిలిచాడు.

మూడు అడుగుల భూమిని దానంగా అడిగి, త్రివిక్రమ రూపంలో లోకాలను కొలిచి దేవతలకు తిరిగి వారి స్థానాన్ని కల్పించిన శ్రీమహావిష్ణువు దివ్యరూపమే వామనావతారం.