Why is Mahalaya Amavasya referred to as ‘Peddala Amavasya’ (Amavasya of the Ancestors)? What is the significance of this day?
హిందూ సంప్రదాయంలో పూర్వీకులను స్మరించుకోవడానికి కొన్ని ప్రత్యేకమైన రోజులు ఉన్నాయి. వాటిలో మహాలయ అమావాస్య ఎంతో ముఖ్యమైనది. దీనినే సాధారణంగా పెద్దల అమావాస్య అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ రోజున మరణించిన తల్లిదండ్రులు, తాతముత్తాతలు, ఇతర పూర్వీకులను స్మరించుకుంటూ ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. ఇంతకీ మహాలయ అమావాస్యకు ఈ పేరు ఎలా వచ్చింది? ఈ రోజుకు ఎందుకంత ప్రాధాన్యం ఉంది?
తెలుగు పంచాంగం ప్రకారం భాద్రపద మాసంలోని కృష్ణ పక్షాన్ని మహాలయ పక్షం లేదా పితృపక్షం అని పిలుస్తారు. ఈ పక్షంలోని చివరి రోజైన అమావాస్యను మహాలయ అమావాస్య అంటారు. ఈ కాలాన్ని ప్రధానంగా పూర్వీకుల స్మరణకు కేటాయించారు. మరణించిన పెద్దలను పితృదేవతలుగా భావించి, వారు తమ వారసుల శ్రేయస్సును కోరుకుంటారని విశ్వసిస్తారు. అందుకే పితృపక్షానికి హిందూ సంప్రదాయంలో ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంది.
మహాలయ పక్షం ప్రాధాన్యాన్ని వివరించడానికి కొన్ని సంప్రదాయాల్లో ఒక పురాణ గాథను చెబుతారు. పూర్వం దేవతలు, రాక్షసుల మధ్య భాద్రపద కృష్ణ పక్షం ప్రారంభం నుంచి అమావాస్య వరకు పదిహేను రోజుల పాటు భీకరమైన యుద్ధం జరిగిందని, అందులో అనేకమంది వీరులు, మహర్షులు ప్రాణాలు కోల్పోయారని చెబుతారు. యుద్ధంలో మరణించిన వారిని స్మరించుకుంటూ ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు నిర్వహించారని, ఈ గాథను మహాలయ పక్షంలో పితృకర్మలు నిర్వహించే ఆచారంతో ముడిపెట్టి వివరిస్తారు. అయితే పితృపక్షం ప్రాధాన్యం గురించి ఇతర పురాణ, ప్రాంతీయ సంప్రదాయాల్లో వేర్వేరు వివరణలు కూడా ఉన్నాయి.
పితృపక్షంలో పూర్వీకులు తమ వారసుల నుంచి ఆహార సమర్పణలను స్వీకరించడానికి వస్తారని సంప్రదాయ విశ్వాసం. అందుకే ఈ సమయంలో తర్పణాలు, పిండప్రదానాలు, శ్రాద్ధ కర్మలు నిర్వహిస్తారు. తర్పణం అంటే పూర్వీకులను స్మరించుకుంటూ నీటిని సమర్పించడం. పిండప్రదానం అంటే అన్నంతో తయారుచేసిన పిండాలను సంప్రదాయ పద్ధతిలో సమర్పించడం. ఈ కార్యక్రమాలతో పాటు పూర్వీకుల పేరున అన్నదానం, ఇతర దానధర్మాలు కూడా చేస్తుంటారు.
సాధారణంగా మరణించిన వ్యక్తి తిథిని అనుసరించి పితృపక్షంలో శ్రాద్ధ కర్మలు నిర్వహిస్తారు. కొన్ని సంప్రదాయాల్లో ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో మరణించిన వారికి ప్రత్యేక తిథులను కూడా కేటాయిస్తారు. నిర్ణీత తిథిన కార్యక్రమాలు నిర్వహించలేని వారు మహాలయ అమావాస్య రోజున పూర్వీకులందరినీ స్మరించుకుని పితృకర్మలు నిర్వహించే ఆచారం ఉంది. అందుకే ఈ రోజును సర్వపితృ అమావాస్య అని కూడా పిలుస్తారు.
మహాలయ పక్షాన్ని “దినేదినే గయాతుల్యం” అని సంప్రదాయంలో పేర్కొంటారు. అంటే ఈ కాలంలో నిర్వహించే పితృకర్మలు గయ వంటి పుణ్యక్షేత్రంలో నిర్వహించే పితృకర్మలంత పుణ్యప్రదమైనవిగా భావిస్తారు. పూర్వీకులు సంతృప్తి చెందితే కుటుంబానికి ఆయురారోగ్యాలు, సుఖశాంతులు, వంశాభివృద్ధి కలుగుతాయని భక్తుల విశ్వాసం. ఈ కాలాన్ని పూర్వీకుల స్మరణకు కేటాయించడం వల్ల అనేక కుటుంబాలు వివాహం, గృహప్రవేశం వంటి కొత్త శుభకార్యాలను సాధారణంగా చేపట్టరు. అయితే నిత్యపూజలు, రోజువారీ దేవతారాధన యథావిధిగా కొనసాగుతాయి.
మహాలయ అమావాస్య అనేది కేవలం పితృకర్మలు నిర్వహించే రోజు మాత్రమే కాదు. మనకు జన్మనిచ్చిన తల్లిదండ్రులను, కుటుంబానికి పునాది వేసిన తాతముత్తాతలను, అంతకుముందు తరాల పూర్వీకులను గుర్తుచేసుకునే సందర్భం కూడా. వారి నుంచి మనకు అందిన కుటుంబ విలువలు, సంస్కృతి, సంప్రదాయాలను స్మరించుకుంటూ కృతజ్ఞతను తెలియజేయడమే ఈ రోజు వెనుక ఉన్న ముఖ్యమైన భావన.