ఆషాఢ మాసంలోని చివరి రోజైన ఆషాఢ బహుళ అమావాస్యను కొన్ని ప్రాంతాల్లో “చుక్కల అమావాస్య” అని పిలుస్తారు. పితృదేవతల ఆరాధన, గౌరీదేవి పూజ, దానధర్మాలు, దీపారాధన, కుటుంబ శ్రేయస్సును కోరుకోవడం, రాబోయే శ్రావణ మాసాన్ని భక్తిశ్రద్ధలతో ఆహ్వానించడం వంటి ఆధ్యాత్మిక ఆచారాలకు ఈ రోజును విశేషమైనదిగా భావిస్తారు.
దక్షిణాయనం – పితృ ఆరాధనకు ప్రాధాన్యం
మన సంప్రదాయంలో మకర సంక్రాంతితో ఉత్తరాయణానికి ఎంత ప్రాధాన్యం ఉందో, కర్కాటక సంక్రాంతితో ప్రారంభమయ్యే దక్షిణాయనానికి కూడా అంతే ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యం ఉందని భావిస్తారు. సూర్యుడు కర్కాటక రాశిలో ప్రవేశించిన తరువాత దక్షిణాయనం ప్రారంభమవుతుంది. సంప్రదాయ విశ్వాసాల ప్రకారం దక్షిణాయన కాలాన్ని పితృదేవతల ఆరాధనకు అనుకూలమైన కాలంగా పరిగణిస్తారు. అందువల్ల దక్షిణాయనంలో వచ్చే తొలి అమావాస్య సందర్భంగా పితృదేవతలను స్మరించి, వారికి తర్పణాలు సమర్పించడం విశేష ఫలప్రదమని పెద్దలు చెబుతారు. ఈ రోజున తమ పూర్వీకులను స్మరించుకుంటూ పితృకర్మలు నిర్వహించడం, అన్నదానం చేయడం, అవసరంలో ఉన్నవారికి వస్త్రాలు లేదా ఇతర వస్తువులను దానం చేయడం వంటి ధర్మకార్యాలు చేయడం శుభప్రదమని విశ్వసిస్తారు.
ఆషాఢ అమావాస్య రోజున గౌరీ పూజ
ఆషాఢ మాసం ముగిసిన తరువాత శ్రావణ మాసం ప్రారంభమవుతుంది. శ్రావణం శివకేశవుల ఆరాధనతో పాటు అమ్మవారి పూజలు, వ్రతాలు, మంగళకరమైన కార్యక్రమాలకు ఎంతో విశిష్టమైన మాసంగా భావించబడుతుంది. ఈ నేపథ్యంలో కొన్ని ప్రాంతాల్లో అవివాహిత యువతులు మంచి వివాహ సంబంధం కుదరాలని, సౌభాగ్యవంతమైన దాంపత్య జీవితం లభించాలని కోరుకుంటూ ఆషాఢ అమావాస్య రోజున గౌరీదేవిని భక్తిశ్రద్ధలతో పూజించే సంప్రదాయం ఉంది. పసుపుతో గౌరీదేవి రూపాన్ని తయారుచేసి అమ్మవారిగా భావించి పూజిస్తారు. బియ్యపు పిండితో తయారుచేసిన కుడుములు వంటి నైవేద్యాలను సమర్పించి, తమ మనసులోని కోరికలను అమ్మవారికి నివేదించుకుంటారు. గౌరీదేవి అనుగ్రహంతో వివాహ ప్రాప్తి, సౌభాగ్యం, కుటుంబ శ్రేయస్సు కలుగుతాయని భక్తుల విశ్వాసం.
కొన్ని ప్రాంతీయ సంప్రదాయాల్లో కొత్తగా వివాహమైన మహిళలు కూడా “చుక్కల అమావాస్య నోము” ఆచరిస్తారు. ఈ నోములో గౌరీదేవిని పూజించి, సాయంత్రం వరకు నియమనిష్ఠలతో ఉపవాసం ఉంటారు. అమ్మవారి ముందు వంద చుక్కలు పెట్టి, వాటిపై వంద దారపు పోగులను ఉంచే ఆచారం కూడా కొన్ని ప్రాంతాల్లో కనిపిస్తుంది. ఆ దారపు పోగులను కలిపి దండగా తయారుచేసి ధరించడం సంప్రదాయం. పూర్వకాలంలో స్తోమత ఉన్నవారు ఈ నోము సందర్భంగా బంగారంతో చేసిన చిన్న చుక్కలను దానం చేసేవారని కూడా చెబుతారు. “చుక్కలు” అనే పేరుకు ఆకాశంలోని నక్షత్రాలతో సంబంధం ఉందని ఒక సంప్రదాయ భావన ఉంది. ఆకాశంలో చుక్కలు నిరంతరం ప్రకాశించినట్లే తమ మాంగల్యం, దాంపత్య సౌఖ్యం, కుటుంబ ఆనందం చిరకాలం నిలవాలని వివాహిత స్త్రీలు గౌరీదేవిని ప్రార్థిస్తారు.
చుక్కల అమావాస్య రోజున దీపపూజ
ఆషాఢ బహుళ అమావాస్య రోజున కొన్ని ప్రాంతాల్లో దీపపూజ నిర్వహించే సంప్రదాయం కూడా ఉంది. దీపం మన సంస్కృతిలో జ్ఞానానికి, శుభానికి, దైవత్వానికి ప్రతీక. చీకటిని తొలగించి వెలుగును ప్రసాదించే దీపాన్ని పరబ్రహ్మ స్వరూపంగా భావించి పూజించడం హిందూ సంప్రదాయంలో ఎంతో ప్రాచీనమైన ఆచారం. చుక్కల అమావాస్య రోజున ఇంట్లోని దీపాలను, దీపస్తంభాలను శుభ్రం చేసి ప్రత్యేకంగా అలంకరిస్తారు. పీటలు లేదా చెక్క పలకలను శుభ్రపరిచి వాటిపై అందమైన ముగ్గులు వేసి, దీపాలను ఏర్పాటు చేస్తారు. దీపాలను పసుపు, కుంకుమలతో అలంకరించి, నూనె లేదా నెయ్యి వేసి వత్తులను వెలిగిస్తారు. అనంతరం భక్తిశ్రద్ధలతో దీపారాధన చేస్తారు. “తమసో మా జ్యోతిర్గమయ” – చీకటి నుంచి వెలుగు వైపు నడిపించు అనే ఉపనిషత్తుల సందేశాన్ని గుర్తుచేసే విధంగా దీపారాధన మనలోని అజ్ఞానాన్ని తొలగించి జ్ఞానం, సద్బుద్ధి, సానుకూలత పెరగాలని కోరుకునే ఆధ్యాత్మిక భావనకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.
చుక్కల అమావాస్య కేవలం ఆషాఢ మాసంలోని చివరి అమావాస్య మాత్రమే కాదు. గతించిన పూర్వీకులను కృతజ్ఞతతో స్మరించుకోవడం, గౌరీదేవిని ఆరాధించడం, కుటుంబ శ్రేయస్సును కోరుకోవడం, దానధర్మాలు చేయడం, దీపారాధన ద్వారా జ్ఞానవెలుగును ఆహ్వానించడం వంటి అనేక ఆధ్యాత్మిక భావనలు ఈ రోజుతో ముడిపడి ఉన్నాయి. ఆషాఢ మాసానికి వీడ్కోలు పలుకుతూ, పవిత్రమైన శ్రావణ మాసాన్ని ఆహ్వానించే సందర్భంలో వచ్చే ఈ అమావాస్యను భక్తిశ్రద్ధలతో ఆచరించడం మన సంప్రదాయంలో ఒక విశిష్టమైన అంశం. పితృదేవతల ఆశీస్సులు, గౌరీదేవి అనుగ్రహం అందరిపై ఉండి, ప్రతి ఇంటా ఆయురారోగ్యాలు, సుఖసంతోషాలు, సౌభాగ్యం వెల్లివిరియాలని కోరుకుందాం.